Qenc û Prensîba Îlahî ya Bêxemiyê

Rastî di dîroka xwe de bi tevahîtiya xwe ji başiyê re bi tevahî xemsar e. Ma di bin van şert û mercan de dê gengaz be ku meriv Xwedêyek ku bikaribe bi prensîba qenciyê re bibe yek?

Ne di mezinahiya xwe ya tevahî de, ne wekî panentity. Xwedê wekî prensîbek rêkûpêk nikare baş be, qencî tenê dikare di eslê xwe de li ser xwedayî hebe û di heman demê de li jêr bêhêziya xwe ya li hember xemsariyê di binê wê de hebe.

Ji ber vê yekê qencî û Xwedê ji hev cihê xuya dikin, wekî hêmanên hevgirtî yên tevahiyekê, an jî başî tenê wekî parçeyek îlahî, ne wekî ya xwedayî bi xwe. Lê tiştên ku hatine gotin Xwedê dike tiştekî gewr – tirsonek ku belkî başiyê dizane, pêşdixe, lê tercîh nake.

Ji ber vê yekê divê mirov bixwe, ne wekî mijarek bê bingeh, lê wekî kesek ku li sûbjektîv, di pergala rêza duyemîn de, di tevna Xwedê ya asayî de girtî digere, hilbijêre.

Ew nikare wekî ferd, tenê wekî beşek ji tevahiyê rabe, ku dema ku xuya dike, dema ku carek ji bo wî şer kirin û organîze kirin, xizmetê dike.
Ev e, an jî Xwedê tune, ne jî qenciyek din heye. Ev têgihîştina deodîsyonek bi domdarî-fikrî ye.

Nîhîlîzm an jî pêşketina di bin fedakariyê de.

Ji me re tenê ev maye.

Dînê xemgîn

Berevajî "zanistiya hevzayendan" a nihilîst a Nietzsche, ku ji êşa mirovan bi xwe tenê îmkanek azadiyê di wateya îradeya hêzê de digire, ji ber vê yekê ez tenê ji hestên xwe dixwazim ku olek xemgîn bibînim ku, berevajî vê, tê xwestin ku xwe wekî pir mirovî û empatî nîşan bide.

Ez ji vê têgehê re dibêjim ol, ji ber ku berevajî têgîna zanistê metafizîk û spekulatîf e. Lê îdiaya dogmayê û şopandina di şeklê civatê de dernakeve.

Ez jê re dibêjim xemgîn ji ber ku ew bi rastî, di bingeh de, îfadeya wê bandora hebûnî ya ji alîyê min ve ye ku naha li peyvan digere ku xwe binav bike. 

Nêrînên min li ser pirsgirêkek du alî ye:

Beriya her tiştî, feraseta gerdûnîbûnek ehlaqî heye, ku ez bi tevahî rast dihesibînim û ji ber vê yekê bê şert û merc piştgiriyê didim, daxwazek ku pêknehatî lê bi rastî jî dadperwerane li ser xweza û civakê ye ku divê mirov bextewar û azad be.

Lê belê, berevajî vê, pêkhateya cîhanê wekî cîhanek mirovên ku hevûdu di bin zincîreyên xwe de çêdikin, û cîhanek xwezayê heye ku her çend mirov dide dûnyayê, lê her dem dikare ji nû ve bikuje û bi kêmanî. îmkana wê heye ku di heyata jiyanê de Eşkence pêşkêşî bike, heke neyê îdam kirin.

Pirsgirêka duyemîn ji vê yekê derdikeve, wekî ku ji xemsariya ji qenciyê re diyar dibe, dema ku gerdûnîbûna exlaqî wekî objektîf tê fêm kirin, lê li pêşberî rastiyê şerm dike: 
Teodîkiya vê gerdûnîbûnê ye.

Gava ku ez carekê ji Xirîstiyantiyê dûr ketim û ber bi ateîzmê ve diçûm, teodîsiya klasîk a Xwedayê kesane faktora diyarker bû: Min fikirî ku êdî nexwazim ji Xwedê bitirsim, yê ku bi kêmanî ew qas êş tehemmul kir, heke nebe sedema wê.

Xwedayê hêzdar, ez bawer dikim, nikare her-baş be, ji ber vê yekê ew herî baş bi kêfî û di ya herî xirab de jî bi xerabî tevdigere.

Lêbelê, nuha, ez hestek cûda heye:
Ez ji gerdûnek ku, mîna me, mehkûmî mirinê ye, rehmê dikim. Û gerdûnîbûna exlaqî ya ne temam jî di vê bandorê de xuya dike. Dixwaze xwe bavêje rastiyê, lê ji ber pêvajoya dîroka wê têk diçe.

Ji ber vê yekê, Xwedê ji min re, bi rengek neşexsî, wekî tiştek deîstîk an jî panenteîst xuya dike, ku bê guman jiyanê tercîh dike, lê ji bo domandina wê pir qels e, mîna ku ew dikare qenciyê bixwaze, lê pir bêhêz e ku wê di demek dirêj de hilberîne.

Ji ber vê yekê dînê min bûye dînek xemgîn, her çend ez hesreta Mesîhî dikim, û heta ku ne muhtemel be jî wê mimkun dibînim.

Dibe ku rojekê em xwe ji nû ve bibînin, li gerdûneke ku xwe dîtiye, di nava Xwedayekî ku bûye xwe de.

Bihuşt ne tê, eger neyê.
Bihuşt, ger ne dinyayî be, serxwezayî nîne.

Her weha bibînin:
Deolojiya neyînî çi ye?
Xwedê dîsa